ترجمه و تاليف

دكتر جمال اكبري- دكتر فرزان سليماني

بيماري:

PPRيك بيماري شديد با انتشار سريع است كه عمدتا نشخوار كنندگان كوچك را مبتلا مي كند. و با شروع ناكهاني تب، دپرسيون ترشحات چشم و بيني، زخم و درد دهان، دشواري تنفس، سرفه و اسهال بد بو بروز مي كند.  

علت بيماري

ويروس ايجاد كننده PPR، موربيلي ويروس از خانواده پاراميكسو ويروس است. اين ويروس بسيار مشابه ويروس طاعون گاوي، ويروس ميلز(mealse) انسان، ديستمپر سگ سانان، و موربيلي ويروسهاي پستانداران دريايي مي باشد. امروزه سويه هاي  PPRدر چهار گروه طبقه بندي شده است كه داراي سه سويه افريقا و يك سويه آسيايي است كه  يك سويه افريقايي در آسيا نيز ديده مي شود. ارزش اپيد ميولوزيك اين گروه بندي كمتر از گروه بندي طاعون گاوي است.

دامهاي حساس به بيماري:

فرم كلينيكي بيماري در گوسفند و بز و نيز در نشخوار كنندگان وحشي كوچك نظير نزادهاي گوسفند.   Laristan، Dorcas- type gazellesgemsbokو Nubian ديده مي شود. گاو، بوفالو، شتر و خوك نيز      مي توانند آلوده شوند اما علايم واضحي در آنها ايجاد نمي كند.

انتشار جغرافيايي بيماري:

بيماري PPR در بيشتر كشورهاي آفريقايي تشخيص داده شده است. كه از اقيانوس اطلس تا درياي سرخ امتداد دارد. مناطق درگير بيماري در شرق تا شمال مصر و جنوب كنيا و در غرب تا كابان انتشار گرديده است. PPRدر بيشتر مناطق شمال و جنوب آفريقا تشخيص داده نشده است.

اخيرا(1998) در بررسي سرولوزيك در جمهوري تانزانيا هيچ آنتي بادي دال بر بيماريPPR  جدا نگرديد.

در سالهاي اخير بيماري در شرق نزديك، كشورهاي حوزه خليج فارس، جمهوري اسلامي ايران، عراق، اسرائيل ، اردن، كويت،  لبنان، عمان، عربستان سعودي، امارات متحده عربي و يمن ديده شده است.

در تركيه اين بيماري از نظر سرولوزيكي تاييد گرديده است. مضافا در حال حاضر بيماري در هند، نپال، بنگلادش، پاكستان وافغانستان شايع است.

كشورهايي كه داراي جمعيت بالاي نشخوار كنندگان كوچك هستند و از نظر اقتصادي مهم محسوب مي شوند ودر مناطق آلوده به ويروس قرار دارند، بايد هر سندروم بيماري كه با دشواري تنفس ، ترشحات چشم و بيني، زخم دهان و اسهال بروز مي كند را در رديف بررسي بيماري PPRقراردهند.

انتشار جغرافيايي بيماري در جهان

  انتقال و انتشار بيماري:

ترشحات چشم، بيني، دهان و محتويات مدفوع حاوي مقادير زيادي ويروس است. قطرات ريز اين ترشحات از طريق سرفه، عطسه در هوا پخش مي شود و دامها با استنشاق اين قطرات آلوده مي شوند. همچنين تماس نزديك دامها بايكديگر مهمترين راه انتقال بيماري است. .بنظر مي رسد مواد غذايي و آب و بستر آلوده به ترشحات مي توان منبع مهم آلودگي باشد. پايداري ويروس در خارج از بدن ميزبان كم است . خريد و فروش دامها در ميادين دام كه از مناطق مختلف مي آيند تماس دامها را زياد و موجب افزايش انتشار بيماري مي شود.

زماني كه PPRبراي بار اول در منطقه اي بروز مي كند تب بالا، دپرسيون و مرگ و مير قبل از هر علامت ديگري روي مي دهد. و فرم تپيك بيماري با دپرسيون ناكهاني، ترشحات چشم و بيني و دهان، تنفس غيرطبيعي همراه باسرفه، اسهال و مرگ مشخص مي شود. بيماري گاوهاي واكسينه و يا غير واكسينه برعليه بيماري طاعون گاوي را مبتلا نمي سازد.

اگر چه گوسفند و بز بعنوان دامهاي حساس مطرح هستند و بيماري رانشان مي دهند. ولي هميشه همزمان مبتلا نمي شوند ،مثلا در آفريقا  PPR بيشتر در بز معمول است. در حاليكه در غرب و جنوب آسيا گوسفندان معمولا قربانيان اصلي بيماري هستند.

ظهور علايم كلينيكي ممكن است به مورا زير بستگي داشته باشد

1-   تاريخچه كوچ گوسفد وبز از سنين مختلف و تجمع آنها ذر يك منطقه

2-   وارد كردن دامهاي جديد خريداري شده به داخل گله

3-   تغييرات آب و هوا  از قبيل شروع فصل يلرش (گرما و رطوبت)، خشكي ، دوره هاي سرما، تماس با دامهاي تجاري و كوچ رو از طريق شريك شدن در آب و غدا

4-   خريد وفروش دامهاي بيمار و تلف شده در سنين 4 تا 24-18 ماهگي (كه سن حساس به بيماري است)

علايم بيماري:

  دوره كمون بيماري در عفونتهاي طبيعي بطور متوسط 6-2 روز است كه بدنبال آن شروع ناگهاني تب(41-40 درجه سانتيگراد) مشاهده مي شود. دامهاي مبتلا بطور واضح افسرده و بظاهر خواب آلود هستندو موهاي بدن بخصوص در دامهاي با پشم كوتاه حالت ايستاده دارد كه به دام ظاهر نفخ مي دهد. يعد از اين مرحله ترشحات آبكي از چشم بيني ودهان جاري مي شود كه بعد اين ترشحات بصورت زرد غليظ در مي آيند كه به علت آلودگي ثانويه باكتريي است (تصوير1) ترشحات چانه وموهاي زير چشم را خيس مي كند. سپس شروع به خشك شدن ميكند كه موجب چسبيدن پلكها به يكديگر مي شود. انسدادمنجر به دشواري تنفس ميشود .2-1 روز بعد از شروع تب غشاهاي مخاطي دهان وچشم پر خون وقرمز ميشود (تصوير2) سپس نكروز اپي تليوم موجب ايجاد نقاط بنفش نوك سنجاقي در لثه، باشتك دنداني، كام، لبها، سطح داخلي چانه وسطح فوقاني زبان مي شود. اين نقاط بزرگ شده وبه هم متصل ميشود و مخاط دهان از نظرظاهري تغيير كرده وبا سلولهاي مرده پوشيده ميشود (تصوير3) ودر بعضي موارد غشاهاي نرمال بطور كامل با مواد پنيري پوشيده ميشود (تصوير4) در زير سلولها مرده زخم هاي سطحي وكم عمق ديده ميشود. در موارد ملايم بيماري اين تغييرات ممكن است شديد نباشد و نياز به معاينه دقيق باشد..مالش ملايم لثه ها وكام با انگشت تكه هاي كنده شده از اپي تليوم دهان را نشان خواهد داد. ضايعات مشابه همچنين در غشاهاي مخاطي و لوا و واژن هم ديده ميشود. لبها شروع به تورم و ترك برداشتن و پوسته پوسته شدن ميكند (تصوير5) در حاليكه بيماري پيشرفت ميكند. بوي بد از دهان به مشام مي رسد دامهاي مبتلا به علت درد در ناحيه دهان در مقابل باز كردن دهان از طرف معاينه مقاومت نشان مي دهد. اسهال معمولا 3- 2روز بعد ازتب شروع مي شود (تصوير6) در اوايل بيماري يا در موارد ملايم بيماري اسهال واضح نيست مدفوع در نهايت نرم وآبكي و با بوي بد كه حاوي رگه هاي خون ومخاط روده است پوشيده مي شود. در جاهايي كه اسهال علامت واضح بيماري نيست، اگر از ركتوم سواب گرفته شود مدفوع نرم كه حاوي خون است را نشان خواهد داد. دامهاي مبتلا تنفس سريعي دارند كه منجر به حركات واضح قفسه سينه وشكم مي شود. در مواردشديد با دشواري تنفس ميكند وسر وگردن را كشيده نگه مي دارد. منخرين گشادشده وزبان از دهان بيرون مي افتد و سرفه نرم ودردناك كه نشان دهنده پنوموني است. چنين دامهايي در نهايت دهيدراته شده وگره چشم فرو رفته و مرگ در عرض 10-7 روز بعد از شروع علايم كلينكي فرا ميرسد. وساير دامها بعد از طي دوره نقاهت بهبود مي يابد. چهره معمول در مرحله انتهايي بيماري تشكيل ضايعات ندولي در پوست سطح بيروني لبها و پوژه است علت دقيق اين ضايعات شناخته نشده است .(احتما لا در اثر عفونت درماتوفيلوس يا واكنش دوباره به اكتيماي واگير نهفته است).اين ضايعات سبب پيچيده شدن به علت مشابهتش با علايم اكتيماي واگير و آبله گوسفندي و بزي مي شود. ميزان واگير بيماري 90-80 در صد و مرگ ومير در حدود 80-50 در صد است. البته نسبت مرگ ومير در مناطق اندميك و دامها ي مسن پايين است طي مطالعه اي كه در پاكستان انجام پذيرفته ارتباط بيماري با سقط جنين را نشان مي دهد كه از بين 140 راس بز آبستن مبتلا به بيماري 58 راس سقط كه سرم دامهاي مذكور از نظر آنتي باديهاي PPR  مثبت بودند.كه نشان مي دهد PPR در سقط جنين نيز نقش دارد.

علايم كالبد كشايي:

لاشه دامهاي مبتلا لاغر اندام هاي خلني با مدفدع نيمه جامد پوشيده شده وچشمها در حدقه فرو رفته است .چشمها وبيني حاوي ترشحات خشك شده است ضايعات بشرح زير مي باشد:

دهان: غشا كاذب سفيد در دهان زخم در لثه  كام نرم وسخت زبان چانه ومري

لب ها : متورم زخم دار وحاوي ندول و پوستول در اواخر بيماري

حفره بيني: پر خون وحاوي ترشحات غليظ چركي زرد رنگ وزخم (موكو پرولانت)

ريه ها: قرمز تيره ونواحي ارغواني رنگ وسخت مخصوصا در لبهاي قدامي وقلبي(تصوير8و7)

غدد لنفاري (ريه ها وروده ها): نرم ومتورم شير دان پر خون ودر مخاط هموراژيك

روده كوچك: مخاط آن پر خون هموراژيك وداراي لزيون مي باشد

روده بزرگ (سكوم قولولوركتوم):ابتدا نقاط كوچك خون ريزي در چين ها تشكيل وسپس به هم اتصال يافته وبه رنگ تيره –سبزدر لاشه تلف شده مشاهده مي گردد.(تصوير9)

تشخيص تفريقي:

PPR دائما با بيماريهايي كه داراي تب و ساير علايم كلينيكي مشابهPPR هستند اشتباه مي شود. مخصوصا زماني كه بيماري باري اولين بار در منطقهاي شايع مي گرد. بررسي و معاينه گله اي جهت تشخيص بيماري بسيار مهمتر از بررسي انفرادي آن است.

بيماريهايي كه با PPR اشتباه مي شوند

1-   پنوموني پاستورلايي:عامل ايجاد كننده پنوموني پاستورلايي باكتري پاستورلا هموليتيكا است . نواحي تيره، قرمز ارغواني و سفت شدن در لبهاي قدامي و قلبي ريه ديده مي شود. معمولا ضايعات دهاني و اسهال وجود نداردو تعداد واگيري و مرك و مير ناشي از پنوموني پاستورلايي كمتر از مقداري است كه در PPR ديده مي شود. زماني كه ضايعات دهاني و اسهال در PPR  واضح نيست تشخيص مشكل مي شود كه در اين صورت بايستي از بافت ريه كشت بعمل آيد.

2-   پلورو پنوموني واگير بزان(CCPP): اين بيماري مختص بزان است كه بوسيله مايكوپلاسما سويه F38 ايجاد مي شود. كه با علايم تب 41.5-40.5 ، تنفس دشوار، سرفه، زمين گيري، بيرون افتادن زبان از دهان و بزاق كف آلود بروز مي كند. واگيري در اين بيماري 100 درصد و مورتاليتي 100-60 در صد است. در كالبد گشايي مقدار زيادي مايع شفاف، كاهي رنگ با تكه هاي فيبرين در حفره جنب مشاهده مي شود و ريه ها بزرگ و پوشيده از فيبرين و حالت موزاييك در برش دارند(تصوير11). در اين بيماري اسهال و ضايعات دهاني ديده نمي شود.

3-   طاعون گاوي: ابن بيماري بصورت اوليه در نشخوار كنندگان كوچك در آسيا گزارش شده است.  اين بيماري هنكامي كه گوسفند و بز در تماس با گاو و گاوميش باشند ديده مي شود. پس در هنكام بررسي بيماري بايد هر سه گونه بررسي شوند. بعلت مبارزه جهاني بر عليه طاعون گاوي در صورت مثبت بودن بيماري بايد سريعا و بصورت عاجل با موضوع برخورد كرد.

4-   تب برفكي: اين بيماري در گوسفند بيشتر از بز متداول است. در اين بيماري اسهال و علايم تنفسي وجود ندارد. و اغلب لنگش چهره باليني اصلي در تب برفكي گوسفند است. ضايعات دهاني كوچك و ديدن آنها مشكل است. اكسوداي دهان و بوي بد كه در PPR و زبان آبي ديده مي شود در تب برفكي ديده نمي شود.

5-   زبان آبي:ويروس زبان آبي در مناطقي كه PPR وجود دارد بطور كامل اندميك است.  علايم كلينيكي در نژادهاي بومي ديده نمي شود. و بيشتر دردامهاي تازه وارد ديده مي شود. و وجود آنتي بادي در نمونه هاي انفرادي دليل بر وجود زبان آبي نيست. بيماري بيشتر در گوسفند متداول است و گاو بز بندرت علايم باليني را نشان مي دهند. برخي از محققين خونريزي در زير اندوكارد شريان ريوي را پاتوگونوميگ براي زبان آبي بيان مي كنند.

6-   اكتيماي واگير: معمولا ضايعات دهاني و ندولهاي دور لبها با  PPRاشتباه مي شود و مشكل هنكامي است كه ضايعات به داخل حفره دهان و بيني كشيده مي شود. در بيشتر موارد غيرپيچيده اكتيماي واگير فاقد ضايعات نكروزه دهاني، اسهال و پنوموني است.

تشخيص آزمايشگاهي بيماري:

بخاطر ضرورت تشخيص PPR از ساير بيماريهايي كه علايم مشابه PPR را نشان مي دهند بخصوص طاعون گاوي بايد تستهاي آزمايشگاهي انجام گيرد. اين آزمايشات مي توان آنتي بادي و يا آنتي ژن ويروس را در نمونه هاي تهيه شده شناسايي كند.

1-                         AGIDT (agar gel immunodiffusion test): يك تست سريع و نسبتا ارزان است كه قادر به تشخيص آنتي ژن ويروس است و بعنوان تست اوليه مفيد است. اما قادربه تقكيك طاعون گاوي از PPR نيست.

2-                         ICE(immuno capture elisa (: يك روش سريع و حساس براي تشخيص تفريقي بين طاعون گاوي و  PPRاست .

3-                         RT- PCR: اين تست اخيرا رواج پيدا كرده است و يك تست سريع ،دقيق و بسيار حساس است و قادر به تفريق بين  PPR طاعون گاوي است و تركيب اين تست با تست تعيين توالي نوكلوتيدي براي مطالعات اپيدميولوژيك بسيار مفيد است.  عيب اين روش  اين است كه نياز به ابزارهاي پيشرفته،گران ونيروي متخصص دارد.

1-                         C- ELISA: الايزاي مقايسه اي براي تعيين آنتي بادي PPR استفاده مي شود. و از دامهايي كه از سه هفته قبل در فيلد بوده اند تهيه مي شود.(استثناعا در كشورهايي كه از نظر PPRسالم هستند نمونه هاي انفرادي در آخر دوره بيماري  تهيه مي شود.يك هفته بعد از اتمام علايم بيماري). ارزيابي ْآنتي بادي براي تعيين وجود يا عدم وجود بيماري و تمايل آن به آلودگي گله مفيد است.

نمونه هاي مورد نياز براي آزمايشگاه:

1-   سواب چشمي:(سوابها از ملتحمه چشم گرفته شده و سريعا در 150ميكروليتر PBS(PH:7.6-7.2)  گذاشته مي شود.

2-   دبريهاي لثه: دبريهاي لثه بوسيله اسپاتول كنده و در PBS گذاشته مي شود.

3-   بافت: نمونه هاب بافتي مورد نياز شامل غدد لنفاوي ريوي ، مزانتريك و قسمتي از طحال و ريه است.  دو سري نمونه بافتي مورد نياز است . يكسري براي بررسي آنتي ژن در كنار يخ و سري دوم براي بررسي هيستوپاتولوزيك در فرمالين 10در صد گذاشته مي شود

4-   خون منعقد نشده: نمونه هاي خون از وريد وداج تهيه و در هپارين يا  EDTAريخته مي شود

5-   سرم خون: براي بررسي آنتي بادي  PPRاز خون تهيه مي شود.

درمان:

براي درمان دامهاي دامهاي مبتلا در مانهاي كمكي و علامتي انجام مي شود آنتي بيوتيك تراپي وسيع الطيف براي مقابله باعفونتهاي ثانويه، ديكلوفناك سديم و آرامبخشهاي گوارشي و مايع تراپي براي كنترل و درمان بيماري مفيد است. استفاده از علوفه هاي نرم و پليت شده و جايگاههاي گرم مفيد است استفاده از آبليمو و مركبات(ويتامين C) براي درمان ضايعات لب و دهان مفيد است. اين روشهاي درماني قدرت زنده ماندن دام را تا 13.3 درصد افزايش مي دهد.

كنترل و پيشگيري:

كنترل و پيشگيري بيماري وابسته به قرنطينه و واكسيناسيون دامها در جمعيت هاي با خطر بالاست تا مدتها قبل از واكسن طاعون گاوي براي كنترل  PPRاستفاده مي شد. زيرا واكسن طاعون گاوي قادر به ايجاد ايمني در نشخوار كنندگان كوچك بر عليه PPRمي شود اما بعلت مبارزه جهاني بر عليه طاعون گاوي استفاده از واكسن طاعون گاوي ممنوع شده است و اخيرا از واكسن همولوك PPR(PANVAC) در آفريقا و واكسن CIRAD-FMVTكه در فرانسه توليد شده در ساير مناطق استفاده مي شود در جهت كنترل بيماري بسيار موثر بوده است.

منابع:

1-   برادفورد پي .اسميت(طب داخلي دامهاي بزرگ, جلد دوم. سال1378 چاپ دوم)

2- D.C BLOOD(veterinary medicine,1994)

3- Mirza ali khan etal 2006(an out break of pestdes petitis ruminant in goats in district chitra N.W.F.P, PAKISTAN)

4-Abubakar M, Ali Q, Khan HA.( Prevalence and mortality rate of peste des petitis ruminant (PPR): possible association with abortion in goat).

5-www.fao.org/DOCREP/003/X1703E/mapPPR.gif,1999

2- D.C BLOOD(veterinary medicine,1994)

3- Mirza ali khan etal 2006(an out break of pestdes petitis ruminant in goats in district chitra N.W.F.P, PAKISTAN)

4-Abubakar M, Ali Q, Khan HA.( Prevalence and mortality rate of peste des petitis ruminant (PPR): possible association with abortion in goat).

5-www.fao.org/DOCREP/003/X1703E/mapPPR.gif,1999