آنفلوانزای طیور یا گریپ پرندگان یک عفونت دامی است که بوسیله تیپ Aو سویه های مختلف ویروس آنفلوانزا بوجود می آید . ویروس معمولا فقط پرندگان را مبتلا میسازد و کمتر خوک را آلوده میکند .
این بیماری  زمانیکه سویه H5N1  ویروس انواع دیگر جانداران را درگیر کرد ودرنهایت با قربانی گرفتن ازجوامع بشری سرفصل تمام خبرها گردید .
بااینکه بنظر میرسد پرندگان آبزی مهاجر بیمارمسئول گسترش ویروس از محلی به محل دیگرهستند , ولی متخصصین اعتقاد دارند عوامل بسیاردیگری موجب جهانی شدن بیماری میباشند , نظیر مسافران جهانگرد , یا کانونهای ناشناخته وبطور مکفی  بررسی نشده نیز میتوانند از عوامل انتشار بیماری بشمار بیایند .  

 
منابع بین المللی مانند WHO ,FAO براین باورند که خوردن مرغ وتخم مرغی که در درجه حرارت بالا وکاملا پخته باشد برای تغذیه سالم میباشد چون پختن باعث  ازبین رفتن ویروس میگردد.

تاریخچه کوتاه

موارد وقوع بیماری آنفلوانزای فوق حاد پرندگان با سویه H5N1ویروس دربین گله های طیور 8 کشور آسیایی( کامبودج , چین , اندونزی , ژاپن , لائوس , کره جنوبی , تایلند و ویتنام ) از اواخر سال 2003 واوایل 2004 شروع میگردد .

درآن زمان تخمین زده شد که در مناطق آلوده بیش از 100 میلیون پرنده تلف گردیده یا معدوم شد.تا در مارس 2004 اعلام گردید که کانونهای بیماری تحت کنترل درآمده است .

از اواخر ماه ژوئن 2004 موارد جدید بروز بیماری با سویه H5N1 در بین طیور در چندین کشور در آسیا و شرق اروپا ( کامبوج , چین , اندونزی , قزاقستان , مالزی , مغولستان , روسیه  , سیبری , تبت , تایلند , ترکیه , رومانی , اکراین و ویتنام ) شناسایی گردید . اعتقاد براین است که این کانونها تداوم دارد .

به علاوه کانونهای بروز بیماری آنفلوانزا باسویه H5N1  در بین پرندگان مهاجر ازکشورهای چین , کرواسی , مغولستان و رومانی گزارش گردیده است .

موارد ابتلا انسانی باسویه H5N1 ویروس  آنفلوانزای تیپ A از کشورهای کامبوج , چین , اندونزی , تایلند , ویتنام وترکیه وچند کشور دیگر گزارش شده است .

تاثیر بیماری بربهداشت عمومی

بیماری آنفلوانزای طیور معمولا بطور همه گیر انسانها را آلوده نمیکند ولی مواردی  از وقوع بیماری و مرگ ومیر درتعدادی ازکشورهای آسیایی ومعدودی کشورهای اروپایی گزارش  نیز شده است .

طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی WHO   از 2003 تاکنون ابتلا صدها نفر گزارش شده که بیش از 60% مبتلایان فوت کرده اند .تابه امروز اکثر قریب به اتفاق موارد انسانی به افرادی که بنحوی با پرندگان  سروکار داشتند یا در نزدیکی محل پرورش طیورمثل مرغداریها یا مراکز عرضه طیور زندگی میکردند ارتباط داشته است .( اخیرا موردانتقال انسان به انسان  درپاکستان , توسط سازمان بهداشت جهانی مورد تایید قرار گرفته است.مترجم )

متخصصین اعتقاد دارند  به جهت اینکه سویه H5  تحت شرایط خاص توان جهش ژنیتکی دارد امکان ابتلای انسانی را فراهم میسازد .همانگونه تاکنون فقط معدود افرادی به بیماری مبتلا گردیده واین نشانگر آن است که ویروس براحتی ازپرنده قابل انتقال نیست .

علیرغم اینکه مقامات مسئول بهداشت بین المللی با هدایت  موازین پیشگیرانه تلاش دارند  که زمینه جهش ویروس و امکان سرایت به انسان بصورت فوق حاد را کم کرده و  گسترش بیماری را در جوامع انسانی  بحداقل برسانند . ولی معهذا این اتفاق می افتد , طوریکه  اگرفردی همزمان به آنفلوانزای طیورو آنفلوانزای انسانی  مبتلا شود بیماری این فرد اجتناب ناپذیر میگردد .

کنترل بیماری

موازین کنترلی برای پیشگیری از گسترش بیماری  که توصیه میگردد بشرح زیرمیباشد :

بالا بردن میزان آگاهی دربین افرادی که بنحوی از انحا با پرورش طیور سروکار دارند تا بااحساس دلگرمی ومسئولیت پذیری , و برای تشخیص سریع بیماری مقامات رامطلع کنند .
انهدام سریع ( «معدوم سازی » یا « جمع آوری و حذف  »)تمام طیور مبتلا یا درمعرض خطر , دفن بهداشتی لاشه ها , وقرنطینه وپاکسازی شدید مزارع وکانونهای بیماری.
واکسیناسیون فصلی کارگران مرغداری
جلوگیری از حمل وتردد طیور درداخل وبین کشورها
پشتیبانی مالی بین المللی برای انجام اقدامات کنترلی.
 تشویق به ایجاد رهنمودهای ویژه واتخاذ تدابیر وبرنامه های  منطقه ای دربین کشورها .
 

واما خوردن مرغ وتخم مرغ ؟

منابع بین المللی مانند WHO,FAO   اظهار میدارند که  مرغ وتخم مرغی که دردرجه حرارت بالا کاملا پخته باشد قابل خوردن میباشد چون حرارت باعث ازبین رفتن ویروس آنفلوانزای فوق حاد پرندگان می شود.

بهمین نحو حسب توصیه های تهیه کنندگان محصولات غذایی ,محصولاتی که در آن از مرغ وتخم مرغ عمل آوری شده در حرار ت های بالا استفاده شود قابل مصرف میباشد برای اینکه این درجه حرارت باعث ازبین رفتن ویروس وسایر میکروارگانیسم ها می شود .

تحقیات اخیر تایید میکند که مراحل پاستوریزاسیون درتهیه محصولات تخم مرغ برای غیرفعال کردن ویروس آنفلوانزا مناسب میباشد.همینطور تحقیقات حاکی از آن است که درجه حرارت وزمان بکار رفته در محصولات تجاری مایع تخم مرغ برای بی اثرکردن سویه H5N1 ویروس مکفی میباشد.

حالا بعضی موازین بظاهر ساده برای تهیه  انواع  مواد غذایی سالم رامرور کنیم  که بما اطمینان میدهند که تا بمرحله سرسفره رسیدن این مواد غذایی چگونه از ویروس آنفلوانزا یاسایر عوامل بیماریزا مثل سالمونلا وکامپیلوباکتر پاک می گردند .

وقتی میخواهید مرغ یا تخم مرغ بخرید : مرغ وتخم مرغ را از فروشگاههای بزرگی تهیه کنید که دارای استانداردهای خوب بهداشتی میباشند یا خرده فروشی ها ومغازه هایی که  تحت نظارت مسئولان بهداشتی بوده ومورد تایید آنهامیباشند.

از خرید مرغ زنده خودداری نمایید , چراکه ممکن است این مرغ با طیور بیمار در تماس بوده وبدین نحوعامل انتقال بیماری خواهدبود.  

گوشت مرغ وسایرمحصولات مربوط به آن را بصورت تازه انتخاب کنید از خرید مواد غذایی دارای علائمی  نظیر رنگ تیره ودارای خون ریزی که نشانگر  فساد یا عفونت محصول می باشد, اجتناب نمایید .   

تخم مرغ را بصورت تازه بخرید طوریکه درصدف آن مدفوع مرغ نباشد .از خرید تخم مرغ ترک خورده یا شکسته پرهیز کنید.

مواد غذایی کنسروشده مرغی وفرآورده آن ماهیت سالمی دارند وقابل مصرف میباشد , مثل تمام محصولات غذایی که تحت پروسه گرما عمل آوری شده اند ,در آنها ویروس ازبین رفته است.

وقتی میخواهید مرغ وتخم مرغ را ذخیره کنید : بلافاصله بعداز خرید گوشت مرغ وغیره نسبت به تمیزکردن و پختن یا فریز کردن  آن اقدام کنید واز نگهداری آن دردمای  محیط خانه خودداری کنید ,چون  عوامل بیماریزای موجود در گوشت خام مثل ویروس  سریعا دراین دما تکثیر پیدا میکنند .

مرغ رادر کشو پایینی فریزر نگهداری کنید چون در صورت گذاشتن در ردیف های بالای یخچال یا قریزر خونابه آن به روی سایر مواد غذایی می چکد.برای جلوگیری از انتقال آلودگی بین مواد غذایی از گذاشتن مرغ پخته در کنار مرغ خام پرهیز نمایید.

تخم مرغ را دریخچال نگهداری کنید .

از ذوب کردن مرغ یخ زده در دمای  اتاق خودداری کنید , چون این موضوع باعث خروج ویروس ها وتکثیر آنها میگردد . مرغ یخزده  راشب قبل درسینی زیرین  یخچال بگذارید تایخ آن  بتدریج ذوب گردد .اگر مرحله ذوب کردن را  درمیکروویو انجام میدهید مرحله  پخت را درظروف معمولی بلافاصلهبه اتمام رسانید .

پاک کردن مرغ خام یا ناپخته  : درهنگام دستکاری مرغ از دست زدن به بینی , چشم و دهان خود پرهیز کنید و دستهای خود راقبل وبعداز تماس با محصولات غذایی با آب گرم وصابون بمدت 20 الی 30 ثانیه بشوئید تادستهایتان  از هرگونه عوامل بیماریزا بویژه ویروسها پاک گردد . همیشه از وسایل مجزا برای آماده کردن محصولات غذایی خام وپخته استفاده نمایید .

گوشت خام را از گوشت پخته یا هرگونه مواد غذایی خام دیگر جدا کنید تا همدیگر راآلوده نکنند .

زمانیکه دستتان را درهنگام پاک کردن مرغ بریدید , زخم را با یک ماده ضدعفونی کننده شسته , آن  را با یک چسب زخم ضدآب پانسمان کنید و حتما درهنگام کار با مرغ دستکش بپوشید .

تخته گوشت بری , سینک دستشویی وبالاخره کلیه وسایل مورد استفاده یا درارتباط با پاک کردن مرغ رابا آب صابون داغ بشوئید چون هرآن احتمال آلوده شدن این وسایل با منبع آلودگی درحین بریدن  , پاک کردن و شستن باشد . از وسایلی  که احتمال حفظ ویروس در خلل وفرج آن وجود دارد استفا ده نکنید وآنها را دور بریزید .

اسفنج و حوله و وسایل دیگری نظیر اینها که در آشپزخانه استفاده میکنید هردفعه با محلولهای ضدعفونی کننده 10% کاملا بشوئید چون احتمال دارد این وسایل منابع واجرام  آلوده کننده را درخود حفظ کنند .

دستکاری تخم مرغ : بیرون تخم مرغ ( صدف ) و همچنین دستهایتان را بعداز دستکاری کاملا بشوئید چون صدف تخم مرغ ممکن است با مدفوع طیور آلوده شده باشد .

طرز پخت مرغ وتخم مرغ  : WHO توصیه میکند که طیور باید در دمای 70 درجه سانتیگراد بمدت 30 دقیقه و دردمای 80 درجه برای 1 دقیقه  پخته شوند . برای آزمایش خوب پخته شدن مرغ آب مرغ کاملا شفاف باید باشد و گوشت تا نزدیکی استخوان باید برنگ صورتی  باشد . ترمومتر آشپزی نیز برای اندازه گیری میزان حرارت مرحله پختن میتواند مورد استفاده قرار گیرد .

درهنگام پخت با میکروویو   , مرغ را بپوشانید , مرتب بگردانید و آنرا  درروی صفحه گردان یادستی بچرخانید تا هرطرف آن خوب بپزد وسرخ شود  , چون گرمای میکروویو به همه جای  گوشت مرغ بطوریکسان نمی رسد و موجب زنده ماندن اجرام عفونی مثل باکتریها وویروسها می شود.

هرگز مرغ را بصورت نیم پز نکنید     . باکتریها وویروسها براحتی در مرغ نیم پز وگوشت نیم پخته زنده مانده ورشد میکنند. تخم مرغها را تا سفت شدن کامل زرده وسفیده بپزید.

از استفاده تخم مرغ خام یا نیم  پز بنا برتوصیه بعضی کتابهای آشپزی( مثلا , برای درست کردن سس مایونز  یا خامه , تخم مرغ عسلی یا تخم مرغ پخته در آفتاب ) جدا خودداری نمایید.حتما از محصولاتی که از تولیدات تخم مرغ پاستوریزه عمل آمده استفاده نمایید .

از دستکاری بیش ازحد مواد غذایی ممانعت فرمایید وبیشتر از انبر وکارد و... استفاده نمایید . هرگز از انگشت برای چشیدن مواد غذایی استفاده نفرمایید .

موقع خوردن : قبل ازغذا خوردن  دستها را خوب بشوئید . قبل از تناول مرغ را کاملا بپزید .

اگر مرغ پخته آماده از بازار تهیه کردید , آنرا باید داغ بمنزل برسانید وبلافاصله میل بفرمایید .

ازنگهداری مرغ پخته در دمای اتاق برای مدت زمان بیش از 2 ساعت پرهیز نمایید . باقیمانده غذارا بلافاصله دریخچال  بگذارید و حداکثر تاسه یا چهار روز استفاده کنید .

از خوردن مرغ پخته بدظاهرو بدبو خودداری نمایید . زمانیکه دراین موارد شک دارید ماده غذایی را دور بریزید. درگرم کردن مجدد مرغ پخته مانده تا زمان بلند شدن بخار صبرکنید .

برگردان : دکتر محمد دانشوران کارشناس اداره کل دامپزشکی استان آذربایجانغربی